Slimme meters
De komende jaren zullen veel gas- en elektriciteitsmeters worden vervangen door slimme meters. Het voordeel van deze meters is dat ze op elk moment van afstand kunnen worden afgelezen en dat het daardoor niet meer nodig is om meteropnemers langs te sturen om de standen handmatig op te nemen. Daarnaast kunnen in de toekomst diensten worden ontwikkeld rond het individuele verbruik van klanten (bespaartips, advies over aanpassen voorschotten, prepaid energie etc.).
De slimme meter geeft energie leveranciers de mogelijkheid om op maat gemaakte diensten, zoals bespaaradvies, aan te bieden aan hun klanten. Hiermee hebben de energiebedrijven een nieuwe mogelijkheid om zich van elkaar te onderscheiden behalve alleen op prijs en service.
Doordat het uitlezen met de slimme meter volledig geautomatiseerd kan gebeuren is het mogelijk om afnemers eenvoudig meerdere malen per jaar een overzicht van het energieverbruik te geven. Hiermee ontstaat bij de afnemer meer inzicht in het actuele verbruik ten opzichte van het betaalde voorschot. Op die manier kan bij teveel verbruik het voorschot worden verhoogd of geprobeerd worden om zuiniger met energie om te gaan om zo bij betalen op de jaar afrekening te voorkomen.
Basis functionaliteit
De invoer van een slimme meter is een Europese eis, de functionaliteit daarvan wordt dan ook op Europees nivo vastgelegd. De minimale functionaliteit van de slimme meters is vastgelegd in de NTA8130. Met ingang van 6 april 2009 hebben de regionale netbeheerder via een zogenaamde P4 interface de functionaliteit deels beschikbaar gesteld aan de leveranciers. Leveranciers kunnen daarmee communiceren met de aansluitingen die zij beleveren en die beschikken over een slimme meter. De functionaliteit is voor de leverancier beperkt tot het uitlezen van standen en instelwaarden en het plaatsen van berichten op het display van de meter voor de afnemer. Het Communiceren met de meters gebeurd via het elektriciteitsnet. Als gevolg hiervan is de elektriciteitsmeter via een P3 interface verbonden met het elektriciteitsnet, een gasmeter wordt via de elektriciteitsmeter gekoppeld d.m.v. een P2 interface. In gebieden waarin de netbeheerder voor gas en elektriciteit niet dezelfde zijn moet derhalve altijd via de elektriciteitsnetbeheerder met de gasmeter worden gecommuniceerd.
Privacy
In 2009 is begonnen met de uitrol van de nieuwe meters bij nieuwbouw huizen en afnemers die hier om verzoeken. De bedoeling was om eind 2015 alle oude meters te hebben vervangen door slimme meters. De Eerste Kamer heeft hier in april 2009 echter een stokje voor gestoken vanwege een te grote inbreuk op de privacy. De Eerste Kamer is van mening dat het weigeren van een slimme meter niet kan worden beschouwd als een economisch delict. In november 2010 is de Tweede Kamer akkoord gegaan met het invoeren van de slimme meter waarbij het advies van de Eerste Kamer is opgevolgd en de consument de slimme meter kan weigeren en de invoer dus niet verplicht wordt gesteld. Op 22 februari 2011 heeft de eerste kamer ingestemd met twee wetsvoorstellen die de keuzevrijheid en privacy bij gebruik van slimme meters beter regelt. Hiermee ligt de weg open voor de grootschalige uitrol vanaf 2014. Het doel is nu om in 2020 bij minimaal 80% van de consumenten slimme meters te hebben geplaatst.
In de nieuwe wetsvoorstellen is o.a. vastgelegd dat de slimme meter niet verplicht kan worden gesteld en dat er maximaal 6 maal per jaar mag worden uitgelezen voor het gebruik in tussentijdse verbruiksoverzichten en één maal voor de jaarafrekening. Daarnaast mogen bij verhuizing of overstappen naar een nieuwe leverancier de standen worden uitgelezen. Voor meer frequenter uitlezen moet de consument zelf toestemming geven. Hiermee is een belangrijk deel van het privacy probleem opgelost maar dit is zeker nog niet voldoende; mede doordat de specificaties op Europees nivo worden vastgesteld zal eerst tot Europese standaarden moeten worden gekomen om de privacy volledig te kunnen waarborgen.
Voordelen
Een groot voordeel van slimme meters is dat er minder conflicten over de afrekeningen zullen ontstaan omdat het vrijwel niet meer mogelijk is om fouten te maken bij het bepalen van de afrekenstanden.
Bij het overstappen naar een nieuwe energie leverancier wordt meestal geen meteropnemer langs gestuurd om de stand op de dag van de switch op te nemen. Het is wel mogelijk om de standen door te geven aan de nieuwe leverancier die deze weer moet doorgeven aan de netbeheerder. In de praktijk wordt echter in ruim 80% van de gevallen de meterstanden geschat door de netbeheerder op basis van het geschatte jaarverbruik. Deze geschatte standen kunnen behoorlijk afwijken van de werkelijke standen. Zo komt het bijvoorbeeld regelmatig voor dat eindstanden zo hoog worden ingeschat dat deze standen zelfs op het moment van de volgende afrekening nog niet worden bereikt. De nieuwe leverancier moet dan een negatief verbruik in rekening brengen terwijl er wel degelijk geleverd is. Het voordeel is dan voor de oude leverancier. Mede daarom werden netbeheerders door de nieuwe leveranciers regelmatig beschuldigd van het frustreren van het switchproces en het bevoordelen van de oude leverancier (die in veel gevallen de traditionele leverancier was die voor de privatisering een bedrijf vormde met de betreffende netbeheerder). Behalve boven genoemde voordelen zijn er nog veel meer voordelen voor m.n. de leverancier te bedenken. Zo kan er beter worden ingeschat wat het verbruik van de aangesloten klanten is waardoor nauwkeuriger kan worden ingekocht. Ook kunnen kapotte meters en energielekken (illegaal aftappen) worden opgespoord.
Overige functionaliteit
Naast het op afstand uitlezen van meterstanden is het ook mogelijk om de aansluiting op afstand af te sluiten van gas of elektriciteit. Ook de doorlaatwaarde (hoeveelheid energie per tijdseenheid) is van afstand instelbaar. Het is hierdoor mogelijk wanbetalers af te sluiten of bij energieschaarste selectief bepaalde gebieden of zelfs klantgroepen af te sluiten of het verbruik te maximeren. Het afsluiten kan ook worden gebruikt in gevaarlijke situaties zoals bij brand.
Deze functionaliteit is alleen beschikbaar voor de netbeheerder, de leverancier is wel in staat de status van de meter en de ingestelde maximale doorlaatwaarde uit te lezen. Met de slimme meter is het in de toekomst ook mogelijk om verschillende tarieven voor piek en dal tijden in rekening te brengen zoals nu al gebeurd met dag en nacht / avond tarief. Op die manier kan het meer geleidelijk verdelen van het energieverbruik over de dag worden gestimuleerd.
In de meters zelf worden de dagstanden van de laatste 40 kalenderdagen en van de laatste 13 maandovergangen vastgelegd. Voor gas zijn verder de uurwaarden en voor elektriciteit de kwartierwaarden van de afgelopen 10 kalenderdagen beschikbaar.
De slimme meter is ook uitermate geschikt voor pre-paid energie voor mensen die in het verleden betalingsproblemen hebben gehad met de energierekening en daarmee moeilijkheden hebben om geaccepteerd te worden als energie klant. Er wordt dan vooraf een hoeveelheid gas en elektriciteit ingekocht. Tegen de tijd dat het 'tegoed' bijna op is kan er meer worden bijgekocht. Zodra het tegoed helemaal op is wordt de levering automatisch gestaakt. Hierdoor loopt de energieleverancier geen betalingsrisico.